STRONA GŁÓWNA ZAMIAST WSTĘPU  WYKAZ ORGANIZACJI  DZIAŁALNOŚĆ ORGANIZACJI   WYKAZ STRACONYCH
WIĘZIENIA POZNAŃ   CW RAWICZ  CW WRONKI  ZDJĘCIA SYGNALNE  FOTOGRAFIE  O AUTORZE  KONTAKT

ZAMIAST WSTĘPU

     Pracując w Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w Poznaniu - obserwowałem duże zainteresowanie tematyką działalności niepodległościowej w latach 1945 - 1956, zarówno ze strony studentów wydziałów historii, młodzieży licealnej a także związków kombatanckich oraz  samych uczestników walk o niepodległe Państwo Polskie i suwerenny byt Narodu Polskiego.

 Wielu historyków poszukiwało zachowanych dokumentów, przez lata przechowywanych w archiwach sądowych i aparatu bezpieczeństwa.  Dokumenty te do roku 1989 -  były udostępniane  bardzo nielicznym osobom z kręgu aparatu partyjno - represyjnego,  lub  dyspozycyjnym wobec władz historykom. Tematyka działań niepodległościowych tego okresu, mimo upływu półwiecza nigdy nie została przebadana kompleksowo. Do chwili obecnej jedynym źródłem informacji w tym zakresie były opracowania  pracowników aparatu bezpieczeństwa i milicji oraz publikowanych po roku 1989 - wspomnień uczestników tych wydarzeń.

Badania zagadnień związanych z działalnością organizacji niepodległościowych na terenie Wielkopolski w latach 1945-1956 zostały podjęte w Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w grudniu 1992r. z inicjatywy Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego O/Wielkopolska. Podstawą rozpoczęcia prac było pozyskanie egzemplarza "Informatora o nielegalnych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944-1956" (  MSW - Biuro "C" W-wa 1964r. TAJNE ) oraz udostępnione przez Prokuraturę i Sąd Wojewódzki akta sądowe, repertoria Wojskowych Sądów : Okręgowego i Rejonowego  oraz Sądu Garnizonowego w Poznaniu z lat 1945-1956, Księgi Główne Więźniów Zakładów Karnych Wronki, Rawicz i Poznań. Uzyskałem także dostęp do zbioru teczek osobowych więźniów Wronek i Rawicza z lat 1945-1956.

Podczas  konfrontacji zapisów w " Informatorze " z danymi w aktach spraw, napotkano szereg  rozbieżności  w zapisie nazwisk lub pseudonimów. Dla zachowania autentyczności dokumentu nie dokonywano sprostowań pozostawiając je jak w oryginale.

Z braku środków finansowych w OKBZPNP - tematyką tą  zajmowałem się sam, w ramach społecznej pracy. Do roku 1999, przeprowadziłem kwerendę akt sądowych dotyczących 148 spraw karnych, przeciwko osobom z 81 organizacji i nielegalnych związków oraz 1171 teczek osobowych  więźniów ( Depozyt OZZK -AP ). Powyższe pozwoliło na sporządzenie rejestru obejmującego 166 organizacji. 

Wyniki prac, w postaci opracowania: " Organizacje niepodległościowe działające na terenie Wielkopolski w latach 1945-1956 - Przewodnik po dokumentach sądowo - więziennych " w maszynopisie przekazano  następcy OKBZPN :  IPN - Biuro Edukacji Publicznej do publikacji. Niestety, materiały te nie zostały  opublikowane (podobno z braku środków finansowych) i pozostają jak dawniej w przepastnych lecz nowych archiwach.  Stąd moja decyzja  umieszczenia zgromadzonego przez lata pracy materiału  i całej swej wiedzy na stronie Internetowej.

Opracowanie dostosowane do wymogów zapisu elektronicznego, zawierające całą  wiedzę o zachowanych materiałach źródłowych, przekazuję jako drogowskaz wszystkim poszukującym wiedzy o poszczególnych organizacjach i ludziach w nich działających - w postaci syntetycznej - dokumentu, bez komentarza.

Dochodzenie prawdy, porównanie informacji zawartych w dokumentach sądowo - więziennych z relacjami uczestników, ustalanie powiązań politycznych organizacji, szczegóły dotyczące ich działalności  - oraz tła toczących się wydarzeń -  pozostawiam historykom.

Tematyka czynu niepodległościowego z lat 1945-1956 jest bardzo złożona. Przez lata nawarstwiło się wokół niej wiele niedomówień, nieścisłości a czasami wręcz niektóre fakty historyczne zostały " dostosowane " do ogólnie przyjętego wizerunku. Moim zamiarem jest dostarczenie za pośrednictwem Internetu dodatkowej wiedzy wszystkim zainteresowanym historią, od zakończenia działań wojennych do  roku 1956 - kończącego  okres stalinowski w PRL.

    Działalność  niepodległościowych  organizacji, po zakończenia II wojny Światowej, na terenach Wielkopolski,   była szczególnie trudna. Ogromne straty poniesione przez Wielkopolan  podczas okupacji niemieckiej, zatrzymany front na linii Odra - Nysa Łużycka, ogromne nasycenie terenu jednostkami frontowymi i geograficzne ukształtowanie terenu, nie sprzyjały prowadzeniu działalności konspiracyjnej. Mimo tego już od połowy maja 1945r. następuje aktywizacja działań i rozwój organizacji niepodległościowych w Poznaniu i w  powiatach Wielkopolski. Operatywność nielegalnych związków i ich liczbę w regionach przedstawia się niżej:

Powiat

1945

1946

1947

1948

1949

1950

1951

1952

1953

1954

1955

1956

Ilość org.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

w pow.

Chodzież

-

-

-

-

1

2

-

-

-

-

-

-

2

Czarnków

1

-

-

-

1

-

-

-

-

-

-

-

2

Gniezno

2

1

1

1

2

2

2

2

-

-

-

-

5

Gostyń

-

-

-

2

3

2

1

1

1

-

-

-

5

Jarocin

1

2

2

1

-

-

-

1

1

1

-

-

4

Kalisz

2

2

4

3

2

4

-

1

-

-

-

-

8

Kępno

3

2

2

1

2

-

-

-

-

-

-

-

4

Koło

3

3

7

1

1

-

-

-

1

1

-

-

6

Konin

7

6

4

-

1

2

2

2

-

-

-

-

14

Kościan

-

1

-

-

-

1

1

2

-

-

-

-

4

Krotoszyn

7

2

2

1

3

3

1

1

1

-

-

-

12

Leszno

-

-

-

-

-

-

1

2

2

-

-

-

2

Międzychód

-

-

-

-

-

-

1

1

-

-

-

-

1

Mogilno

4

2

1

1

1

2

-

-

-

-

-

-

6

Nowy Tomyśl

4

1

1

1

2

2

-

-

-

-

-

-

7

Oborniki

1

-

-

1

1

1

1

1

1

1

1

-

5

Ostrów

3

-

-

1

2

2

1

1

-

-

-

-

5

Piła

-

-

1

2

1

1

4

-

-

1

1

-

5

Pleszew

1

1

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

2

Poznań

7

6

3

10

10

9

6

7

1

2

1

-

31

Poznań – powiat

3

2

2

2

2

2

1

2

2

2

-

-

8

Rawicz

1

1

-

1

-

1

-

-

-

-

-

-

3

Słupca

-

-

-

-

1

1

1

2

1

-

-

-

3

Szamotuły

1

1

-

-

-

3

2

1

-

-

-

-

4

Śrem

2

2

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

2

Środa

-

-

1

-

-

-

-

-

-

-

-

-

1

Trzcianka

2

2

-

-

-

1

1

1

-

-

-

-

4

Turek

2

3

2

1

1

-

-

-

-

-

-

-

3

Wągrowiec

1

1

-

1

1

2

1

1

-

-

-

-

3

Wolsztyn

1

1

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

2

Września

2

-

-

-

-

1

-

-

1

1

-

-

3

 

166

Zestawienie to potwierdza masowość podejmowanych działań niepodległościowych z różnym jego nasileniem w  poszczególnych latach. Liczba członków organizacji ciągle jeszcze nie została dokładnie określona. Jedynym dostępnym dotychczas źródłem wiedzy o składach osobowych i  liczebności  poszczególnych organizacji był wspomniany ”Informator„ [1] .

 Na podstawie danych zawartych w repertoriach Sądów Wojskowych [2], można obecnie określić  w dużym przybliżeniu liczbę osób skazanych  ( na podstawie prawomocnych wyroków ) w latach 1945 - 1956. Niżej podane liczby, nie dotyczą wszystkich rzeczywistych członków organizacji,  bowiem uwzględniają tylko tych, którzy zostali skazani przez Sądy Wojskowe, a nie obejmują: nie aresztowanych, czy aresztowanych lecz sądzonych  na innych terenach. Zatem liczby tu przedstawione, nie są reprezentatywne dla całej konspiracji Wielkopolskiej.

Rok

liczba skazanych

w tym KS

 

 

 

1945r

1322

55

1946r

2798

92

1947r

1586

50

1948r

1289

32

1949r

1093

2

1950r

1095

 

1951r

682

 

1952r

363

 

1953r

428

 

1954r

169

 

1955r

32

 

1956r

12

 

Ogółem :

10869

231     p. przypis

 

Grupa 10869 ludzi z terenu wielkopolski [3], nie jest ostateczna i winno się kontynuować prace dokumentacyjne w tym temacie.

Poważnym problemem jest uzyskanie informacji o członkach organizacji korzystających z amnestii i ujawniających się w latach 1945 oraz w roku 1947. [4] W pracach naukowych  byłych pracowników Służby Bezpieczeństwa [5] przywołuje się jako źródła „ Wykaz b. Wydz. III Sekcja I „ [6]  - obecnie nie dostępne.

Pozyskanie danych osobowych z tych źródeł, pozwoliłoby na urealnienie danych  stanu osobowego organizacji działających na terenie Wielkopolski w latach 1945-1956.

Udział Wielkopolan w działaniach niepodległościowych, w odniesieniu do innych regionów Kraju jednoznacznie wysoko ocenia ich wkład w walkę o niepodległy byt Narodu Polskiego:

( Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 100  z 1982 roku str.98 )

 

Region

udział %

 

 

Lubelski

31.8% 

Poznański

12,6%

Łódzki

10.9%

Białostocki

  8,3%

Warszawski

  7,4%

Pozostałe

29.0%

                                                                                Henryk Czarnecki

 

[1] „:Informator o  nielegalnych  antypaństwowych  organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944-1945 „ MSW Biuro "C"- Tajne

[2] Archiwum OKBZ

uwaga : W posiadaniu  OKBZ - znajdują  się kopie protokołów  z wykonania  wyroków śmierci.

[3]  W przedstawionych liczbach nie uwzględnia się skazanych w procesach  na terenach innych województw, z braku dostępu do tych danych.

[4]  jedynym posiadanym dokumentem w tej sprawie jest wykaz  31 osób  z powiatu Wolsztyn. Wykaz zaświadczeń wydanych ujawniającym się z dnia 2 czerwca 1947 roku  podpisane przez Szefa PUBP w Wolsztynie /-/ Wilk -por.

[5] S. Konieczny „ Walka ze zbrojnym podziemiem i bandytyzmem w województwie poznańskim 1945-1948”

P-ń 1962r

[6]  Jest to znacząca liczba, bowiem dotyczy  998 członków grup;  86 współpracowników   oraz członków  „różnych organizacji „ - 259 osób.

Powrót do strony głównej